Szlaki spacerowe
Goleszów
Szlak ,,Jasieniowa"

SZLAK NR 1 – „JASIENIOWA”

 

Oznaczenie: kolor czerwony

Długość trasy: 7 km

Suma podejść: ok. 250 metrów

Czas przejścia: 2,5 -3 godz.

 

Nazwa tej trasy pochodzi od góry Jasieniowa (521 m n.p.m.), która jest położona na południe od Goleszowa. Z kolei nazwa tej góry jest związana z licznie występującymi na niej jesionami, które gwarowo nazywane są „jasieniami”.

Szlak ten prowadzi drogami i ścieżkami przebiegającymi przez południową część Goleszowa, położoną na stokach Jasieniowej oraz przez samą Jasieniową. Jest to na ogół łatwa trasa. Jedynie na długości ok. 400 metrów ma kilka stromych i trudnych podejść wymagających dobrego obuwia i solidnego przygotowania turystycznego. Z wielu miejsc tej trasy spacerowej można podziwiać piękną panoramę Beskidu Śląskiego, Pogórza Cieszyńskiego, Kotliny Ostrawsko-Oświęcimskiej i oczywiście samego Goleszowa.

 

PRZEBIEG i SZCZEGÓŁOWY OPIS SZLAKU „JASIENIOWA”

Spacer rozpoczynamy sprzed budynku Gminnego Ośrodka Kultury. Budynek ten został zbudowany w 1957 roku przez cementownię, jako Ośrodek Zaopatrzenia Robotniczego (OZR).

Gminny Ośrodek Kultury (GOK) w Goleszowie istnieje ponad 30 lat. Corocznie organizuje m.in.  prezentację dorobku kulturalnego gminy o nazwie ,,TON”. GOK prowadzi różne zajęcia. Dominującą dziedziną jest taniec oraz różne jego formy. Promowanie rodzimego folkloru odbywa się przede wszystkim za sprawą Dziecięco–Młodzieżowego Zespołu Pieśni i Tańca ,,Goleszów”, którego założycielką i kierownikiem od samego początku jest Pani Lidia Lankocz (dyrektor GOK-u). Zespół koncertuje w Polsce i za granicą np. w Finlandii, Francji, Niemczech i Macedonii. Jest też kilka zespołów ukierunkowanych na taniec współczesny. W ramach dbałości o tradycje organizowane są tu m.in. konkursy ,,O Złotóm Przeposke”. Prowadzona jest też wypożyczalnia dziecięcych kostiumów karnawałowych. Działają tu kółka teatralne, modelarskie i plastyczne itp.

 W budynku GOK-u mieści się redakcja lokalnego czasopisma  ,,Panorama Goleszowska”, wydawanego od 1991 roku. Jest tu też siedziba Towarzystwa Miłośników Ziemi Goleszowskiej i Koła Gminnego PTTK nr 19 „Ślimoki” w Goleszowie. Natomiast w podziemiach usytuowana jest Izba Oświęcimska, upamiętniająca fakt istnienia w Cementowni „Goleszów” podczas II wojny światowej podobozu KL Auschwitz-Birkenau. Na pierwszym piętrze budynku jest również Gminna Biblioteka, a na parterze restauracja „Corient”.

Od budynku GOK-u kierujemy się na południe. Najpierw z ulicy Cieszyńskiej wchodzimy na ul. Grabową, a po ok. 50 metrach (gdy ul. Grabowa skręca w prawo) idziemy prowadzącą prosto w górę ulicą Jasną w kierunku zbiornika wodnego ,,TON”, do którego docieramy po około 400 metrach.

Zbiornik wodny „Ton”

Osoby odwiedzające Goleszów zachwyca to miejsce, które niespodziewanie wyłania się przed oczami. W dole lśni tafla niewielkiego (o powierzchni ok. 2 ha) jeziora, głębokości kilkunastu metrów, wypełniającego dno dawnego kamieniołomu marglu, wydobywanego tu niegdyś dla cementowni ,,Goleszów”.

Nazwa ,,Ton” pochodzi z języka niemieckiego od nazwy „Ton-erde” - glina, który to surowiec (margiel) był potrzebny do uregulowania odpowiedniej zawartości wapna przy produkcji cementu. Początkowo tak więc nazywano kamieniołom. Później tę potoczną nazwę marglu przeniesiono na zbiornik wodny, który powstał na początku lat 60–tych, w nieczynnym już kamieniołomie ze ściekających wód, pochodzących ze źródeł szczelinowych otaczających to dawne wyrobisko. Obecnie jeziorko ,,Ton” jest w użytkowaniu Towarzystwa Wędkarskiego ,,Ton”. Zbiornik wodny ,,Ton”, od wielu już lat zachwycający swoim niepowtarzalnym pięknem otaczającej go przyrody, jest oazą spokoju. Jest to również istny raj dla amatorów wędkowania - swoista przystań dla spragnionych wypoczynku w ciszy i spokoju. W celu uatrakcyjnienia turystom pobytu nad jeziorkiem, Towarzystwo Wędkarskie poszerzyło ścieżkę prowadzącą wokół tego zbiornika, którą obecnie można dosyć bezpiecznie spacerować.

Patrząc na ten zbiornik od ulicy Nad Tonem, która jest przedłużeniem ul. Jasnej, uwagę zwraca ok. 30-metrowy tunel. Tędy do początku lat 60-tych XX wieku biegła kolejka wąskotorowa, która przewoziła margiel do cementowni.

Po przejściu ok. 250 metrów ul. Nad Tonem, przy wejściu do lasu, odchodzi w lewo ścieżka, którą wspinamy się kilkadziesiąt metrów na naturalną platform widokową, znajdującą się nad jeziorkiem.

Widok z platformy widokowej nad Tonem (0,7 km od budynku GOK-u)

Na północy widać górę Chełm, na prawo od niego charakterystyczny komin ciepłowni w Skoczowie, w głębi, prawie na horyzoncie, komin ciepłowni w Pszczynie, a bliżej wzgórza wschodniej części Pogórza Cieszyńskiego w okolicy Rudzicy (jest to widoczne, gdy otaczające drzewa są pozbawione liści). Na najbliższym planie, w dole, lśni tafla ,,Tonu”, za nim widać zabudowania Goleszowa z charakterystyczną wieżą kościoła katolickiego oraz, nieco dalej, zabudowania Goleszowa - Równi. W kierunku wschodnim plan zamykają wzgórza Bucze (418 m) i Górka (474 m), przechodzące (patrząc bardziej w prawo) w pasmo Błatniej z widocznymi szczytami Zebrzydki (578 m), Łazka (713 m), Czupla (736 m), Cisowego Wielkiego (874 m) i Błatniej (917 m). Nieco przed nimi, patrząc bardziej na wschód, rozciąga się pasmo Równicy (885 m) i Lipowskiego Gronia (743 m).

 Odchodząc kilkadziesiąt metrów w prawo od platformy widokowej można obejrzeć kompleks skoczni narciarskich. Największa miała punkt krytyczny K–45. Niestety pozostały po niej tylko ślady (próg i tzw. „bula”). Były to jedne z pierwszych igielitowych skoczni narciarskich w Polsce. Obecnie pozostały dwie. Mała skocznia ma punkt krytyczny K-17, a skocznia średnia K-30. Obecnie odbywają się na nich zawody z cyklu: ,,Nadzieje Beskidzkie” oraz ,,Memoriał im. Leopolda Tajnera”. Popularność sportów narciarskich (zwłaszcza skoków) w Goleszowie, związana była głównie z sukcesami rodziny Tajnerów, szczególnie z Leopoldem Tajnerem (ojcem Apoloniusza Tajnera, obecnego prezesa Polskiego Związku Narciarskiego) - dwukrotnym olimpijczykiem (w 1948 r. w Sankt Moritz w Szwajcarii i w 1952 r. w Oslo - Holmenkolen) oraz z Władysławem Tajnerem, trzykrotnym mistrzem Polski juniorów i sześciokrotnym seniorów w skokach narciarskich oraz dwukrotnym uczestnikiem Olimpiad Zimowych (w 1956 r. w Cortina d' Ampezzo i w 1960 r. w Squaw Valley), który do 2011 roku uczestniczył w sędziowaniu zawodów narciarskich w Goleszowie.

Dawniej obok igielitowych skoczni narciarskich istniała też igielitowa trasa biegowa. Fragmentem tej trasy, widoczną ścieżką, udajemy się w kierunku południowym z platformy widokowej nad ,,Tonem”, podchodząc, miejscami dosyć stromo, wśród lasu modrzewiowo - świerkowego. Wspinając się, po drodze mijamy niewielką odkrywkę skalną, długości ok.30 metrów, która jest górną częścią osuwiska modelującego zbocza Jasieniowej i schodzącego w kierunku ,,Tonu”. Odkrywka jest obecnie mocno zarośnięta, przez co niezbyt widoczna ze szlaku spacerowego.

Po przejściu około 500 metrów dochodzimy do szerokiej ścieżki, będącej dawnym torowiskiem kolejki wąskotorowej, prowadzącej do kolejnych kamieniołomów. Po naszej prawej stronie, w odległości kilkudziesięciu metrów ciągnie się ściana dawnego górnego kamieniołomu na Jasieniowej.

Patrząc ze ścieżki w kierunku północnym (w dół) widzimy pomiędzy drzewami, najbliżej nas, łąki i pola uprawne w przysiółku Goleszowa o nazwie Goruszka. Dalej – charakterystyczne kościoły: po lewej – katolicki, a po prawej, nieco w głębi – ewangelicki. Panoramę w tym kierunku zamyka wzgórze Chełm i na prawo od niego widoczne zabudowania Skoczowa. Patrząc na północny-wschód widzimy, najbliżej nas, zabudowania Goleszowa – Kamieńca, za nimi wioskę Kozakowice, dzielnicę Ustronia – Nierodzim i daleko na horyzoncie wieś Rudzica. W kierunku wschodnim można zobaczyć szczyt Równica i położony u jej podnóża Ustroń.

 Góra Jasieniowa porozcinana jest kilkunastoma kamieniołomami, obecnie w większości zarośniętymi. Wapienie i margle eksploatowane w kamieniołomach, wykorzystywane były do wypalania wapna, a później do produkcji cementu w cementowni „Goleszów”. Dla ułatwienia transportu utworzono kilkanaście linii kolejki wąskotorowej, która do początku lat 60–tych XX wieku przywoziła kamień do cementowni, z odległych nawet o 3-4 km kamieniołomów. Obecnie o przebiegu linii kolejki wąskotorowej świadczą pewne zrównania terenu w obrębie zboczy Jasieniowej, którymi często prowadzą drogi polne lub ścieżki.

Taką właśnie szeroką, uroczą ścieżką, biegnącą płasko, podążamy teraz w kierunku wschodnim. Prowadzi ona przez las mieszany, w którym dominują świerki, modrzewie, jesiony i leszczyna. Dosyć często spotkać też możemy jawory, jarzębiny, buki, a nawet dęby. Po przejściu ok. 500 metrów (1,7 km od GOK-u) dochodzimy do znajdującego się po prawej stronie wejścia do dawnego górnego wyrobiska kamieniołomu, zwanego ,,wąwozem Ajsznyt" i widocznego nawet z odległości kilku kilometrów, jako wyraźna szczerba w grzbiecie Jasieniowej. Jest to kamieniołom wapieni cieszyńskich, obecnie mocno zarośnięty, wysokości ok.25 - 30 metrów. Można wejść do tego kamieniołomu, ale należy zwrócić uwagę na odpadające bloki skalne, których duża ilość wypełnia jego dno. Dla osób interesujących się geologią jest to doskonałe miejsce na szukanie skamieniałości lub wapieni zawierających hieroglify.

 Szlak Jasieniowa prowadzi nas jednak inaczej. Od wejścia do kamieniołomu w dalszym ciągu kierujemy się dawnym torowiskiem na wschód. Leśny trakt prowadzi teraz łagodnie w dół, obchodząc obniżający się grzbiet Jasieniowej. Po 200 metrach ścieżka zmienia kierunek na południowo - zachodni, a po kolejnych 300 metrach na zachodni. Stąd jeszcze 300 metrów i dochodzimy do dawnego kamieniołomu, czasami wypełniającego się wodą i tworzącego jeziorko zwane ,,Pod Księżycem” lub ,,Księżycem”. Jest to przykład sztucznego jeziorka krasowego, którego dno stanowią skały wapienne. Gdy występujące w skałach wapiennych szczeliny ulegają zamulaniu, spływająca z okolicznych zboczy woda tworzy jeziorko, w którym można zaobserwować wszystkie cztery krajowe gatunki traszek. Gdy dochodzi do wypłukania drobnego materiału skalnego ze szczelin, wówczas woda znika i jeziorko wysycha. Otoczenie jeziorka jest bardzo bogate florystycznie. Stwierdzono tu występowanie około 20 gatunków roślin chronionych. Spotkać tu można np. niewielką chronioną paproć – podejźrzona księżycowego oraz goryczkę krzyżową czy goryczuszkę orzęsioną.

W pobliżu tego okresowego jeziorka, od strony zachodniej, znajduje się ściana dużego kamieniołomu. Od kilku lat fragment ściany dawnego wyrobiska, wraz z otaczającym ją lasem, objęty jest ochroną jako stanowisko dokumentacyjne „Jasieniowa”. Można tu dobrze zaobserwować układ skał (na przemian warstwy wapieni i łupków, typowe dla fliszu karpackiego w okolicy Goleszowa), które łagodnie zapadają w kierunku południowym. Skały łupkowe często zawierają dendryty. Są to pęknięcia w skałach wypełnione węglanem wapnia, czyli kalcytem. Ponieważ wyglądają jak gałązki roślin, dlatego nieraz bywają błędnie określane jako odciski roślin.

Idąc od jeziorka w stronę kamieniołomu jedyną widoczną ścieżką, rozpoczynamy podejście, w kierunku północnym w stronę Wyrgóry. Wąska ścieżka prowadzi u stóp wysokiej do 30 m ściany kamieniołomu, na której zachodzą aktywne procesy odpadania skał. Jego efektem są widoczne w pobliżu szlaku różnej wielkości okruchy i bloki skalne. Ten odcinek szlaku wymaga nie tylko dużej ostrożności, ale również dobrego przygotowania turystycznego i kondycyjnego. Na odcinku około 450 metrów pokonujemy bowiem blisko 100 metrów różnicy wysokości. Jest tu kilka wprawdzie krótkich, ale za to bardzo stromych podejść. Po około 300 metrach wspinaczki wychodzimy z lasu. W kierunku południowym roztacza się stąd piękny widok na Małą Czantorię. Przed nami ostatnie, około 30-metrowej długości, dosyć niebezpieczne, podejście na taras widokowy na Wyrgórze, znajdujący się w najwyższym punkcie największego kamieniołomu na Jasieniowej.  Trudy wspinaczki wynagradza jednak wspaniała panorama, jaka się stąd roztacza.

Opis panoramy z  tarasu widokowego na Wyrgórze (2,9 km od budynku GOK-u)
  W kierunku północno-zachodnim, na zachód (na lewo) od Chełmu, można dostrzec zabudowania Jastrzębia Zdroju. Po północnej stronie panoramę zamyka Chełm, za którym przy dobrej widoczności zauważamy elektrownię i hutę w Łaziskach Górnych. Ten fragment panoramy jest niezbyt dobrze widoczny ze względu na dosyć gęste zarośla. Dobrze widoczne są natomiast południowe zbocza Chełmu z fermą drobiu ,,Ławki” oraz Dworzec PKP ,,Goleszów”, na wschód od którego, w głębi, znajduje się Górka Wilamowicka i Kaplicówka oraz miasto Skoczów. Daleko, prawie na horyzoncie, lśni tafla jeziora Goczałkowickiego. Bliżej nas widzimy zabudowania Goleszowskiego Parku Przemysłowego (zakładów dawnej CELMY), a za nimi, na samym horyzoncie, przy dobrej widoczności można dostrzec elektrownię Jaworzno (jest w odległości ok. 70 km od Goleszowa w linii prostej), a nieco na prawo od niej kopalnię Brzeszcze. W kierunku północno-wschodnim rozpościerają się wzniesienia Pogórza Cieszyńskiego w okolicy miejscowości Rudzica, Grodziec i Pogórze. Przed nimi, bliżej nas, tereny rolnicze z gęstą zabudową w okolicy Ustronia–Nierodzimia (jest też widoczny biurowiec firmy MOKATE) oraz Kozakowic. Bardziej na prawo, w kierunku wschodnim, wyłaniają się wzgórza Bucze i Górka, a jeszcze bardziej na wschód pasmo Błatniej i Zebrzydki.

 Od strony wschodniej najbardziej widoczne jest pasmo Równicy i Lipowskiego Gronia, za którym wyłania się grupa Klimczoka. U podnóża Równicy dostrzegamy charakterystyczne piramidy Ustronia - Zawodzia, wieżę kościoła ewangelickiego w Ustroniu oraz osiedle wieżowców Manhatan w Ustroniu. Bliżej widzimy zabudowania Goleszowa Równi oraz (jeszcze bliżej) bloki w Cisownicy, zbudowane dawniej dla pracowników cementowni. Na prawo od Równicy widać Orłową (813 m), a za nią pasmo Skrzycznego i Baraniej Góry. Skrzyczne (1257 m) łatwo rozpoznać po charakterystycznym, wysokim nadajniku telewizyjnym na szczycie, z kolei Barania Góra (1220 m) jest najbardziej na prawo (i w głębi) wysuniętym wzniesieniem tego pasma. Pomiędzy Skrzycznem i Baranią Górą rozpoznać możemy jeszcze kolejno: Małe Skrzyczne (1201 m), Malinowską Skałę (1152 m), Zielony Kopiec (1154 m) i Magurkę Wiślańską (1140 m). Przed Barania Górą znajdują się Trzy Kopce Wiślańskie (810 m) oraz dolina Wisły.

Południowo-wschodnią panoramę zamykają Mała Czantoria (866 m) i wyłaniający się spoza niej fragment Wielkiej Czantorii (995 m) oraz znajdujące się u ich podnóża wzgórza wyższej części Pogórza Cieszyńskiego - kolejno od lewej: Jelenica (511 m), Cis (523 m), najbliżej nas Machowa (462 m), Malcowa (528 m), Grodzisko (551 m) i Zadni Gaj (518 m). Nieco dalej, na polanie pod Małą Czantorią, widzimy zabudowania osiedla Budzin, natomiast bliżej nas zabudowania Cisownicy. Panoramę od strony południowej zamyka, widoczna z podejścia na taras widokowy, najwyższa góra w gminie Goleszów - Ostry (709 m) oraz robiąca imponujące wrażenie ściana kamieniołomu, na którego wierzchołku się znajdujemy.

Po nasyceniu oczu pięknymi widokami, udajemy się kilkadziesiąt metrów ścieżką na widoczny szczyt Wyrgóry (519 m), będący drugim co do wysokości punktem Jasieniowej, a najwyższym punktem na szlaku, którym się poruszamy. Szczyt porasta las modrzewiowo-świerkowy. Schodzimy teraz leśną ścieżką, a potem polną drogą około 700 metrów do drogi prowadzącej do pobliskich zabudowań. Skręcamy nią w prawo, mijamy (po prawej stronie) strzelnicę sportową i po ok. 200 metrach dochodzimy do skrzyżowania dróg, na którym kierujemy się w stronę widocznego domku myśliwskiego ,,Hubertówka”, gdzie spotykamy znaki czarne szlaku turystycznego,  prowadzącego z Goleszowa na Wielką Czantorię.

Zgodnie z tym szlakiem turystycznym idziemy obok znajdującego się po prawej stronie budynku ,,Hubertówki”. Jest to obiekt należący do Koła Łowieckiego ,,Hubertus”, który oddano do użytku w 1998 roku na 50-lecie istnienia tego koła, które do początku lat 90-tych XX wieku nosiło nazwę Koła Łowieckiego ,,Goleszów”. Skupia ono obecnie ok. 20 myśliwych i gospodaruje na powierzchni 3500 ha, obejmując swym zasięgiem praktycznie teren całej gminy. Na amatorów sportu strzeleckiego czeka, spełniająca wszelkie normy, strzelnica do sześcioboju myśliwskiego, której gospodarzami są myśliwi Koła Łowieckiego „Hubertus”. Strzelnica ta kilkakrotnie w roku jest areną sportowych zawodów strzeleckich.

Po minięciu ,,Hubertówki”, podążamy leśną drogą, zgodnie z czarnym szlakiem turystycznym jeszcze około 500 metrów, po czym, w miejscu bardziej stromego zejścia, skręcamy na odchodzącą w prawo pod kątem prostym ścieżkę. Kiedyś biegło tędy jedno z torowisk kolejki wąskotorowej prowadzącej do kamieniołomu „Buczyna”. Wygodnym leśnym traktem podążamy teraz około 300 metrów, a następnie kierujemy się na odchodzącą w lewo ścieżkę, którą schodząc dosyć stromo dochodzimy do pomnika „Pod Grabówką”.

Autorem projektu tego pomnika, który został odsłonięty w 1969 roku, jest urodzony w Goleszowie, jeden z najbardziej znanych na Ziemi Cieszyńskiej rzeźbiarz prof. Jan Herma. Pomnik usytuowany jest w pobliżu miejsca, gdzie naziści rozstrzelali więźniów obozu oświęcimskiego i członków ruch oporu. Jest to jakby część cmentarza z rozmieszczonymi fragmentarycznie ,,grobami", wkomponowanymi w jego powierzchnię. Na przedniej ścianie widnieje napis: ,,TYM, KTÓRZY ZGINĘLI W WALCE Z HITLERYMEM W LATACH 1939 - 1945 + CZEŚĆ ICH PAMIĘCI". Nazwa ,,Pod Grabówką” jest z kolei związana z dość licznie występującymi w lesie grabami.

 Od pomnika idziemy około 50 metrów betonową drogą w stronę drogi powiatowej Dzięgielów-Goleszów. Skręcamy w prawo i poboczem tej drogi, prowadzącej lasem świerkowym, podążamy ok. 350-400 metrów. Po opuszczeniu lasu skręcamy w lewo, w ulicę Różaną, którą schodzimy w dół. Roztacza się stąd ładny widok w kierunku północnym na Cieszyn, Zamarski, Ogrodzoną, Chełm i znajdujący się u jego podnóża duży, nieczynny, a obecnie rekultywowany kamieniołom, zwany potocznie ,,marglem", gdzie do końca lat 70- tych XX w. eksploatowano dolne łupki cieszyńskie, czyli margle goleszowskie. Po przejściu niespełna 100 metrów ulicą Różaną, w lewo odchodzi ulica Nowalijek, którą możemy dotrzeć do gospodarstwa agroturystycznego ,,Pod Grabówką", należącego do państwa Ruty i Janusza Gajdziców.

Nasz szlak czerwony zmierza jednak dalej w dół ulicą Różaną, a po 500 metrach, poniżej skrzyżowania z ul. Szeroką, skręca nieco w prawo, prowadząc przez mostek, którym dochodzimy do ulicy Fabrycznej. Ponownie skręcamy w prawo i podążamy ul. Fabryczną dosyć stromo w górę, obok zabudowań pozostałości po Cementowni ,,Goleszów". Po drodze mijamy tylny wjazd do dawnej cementowni, za którym widzimy budynki obecnej stolarni, a po 400 metrach dochodzimy do ulicy Robotniczej, którą, skręcając w lewo, podążamy łagodnie w dół.

Idąc ulicą Robotniczą możemy w ogrodzie jednego z zabudowań zauważyć cztery ogromne betonowe bloki. Jest to pozostałość po słupach kolejki linowej, która jeszcze w latach 70 - tych XX wieku dostarczała wapień z odległego o 4 km kamieniołomu w Lesznej Górnej do cementowni w Goleszowie. Po naszej lewej stronie mijamy tereny dawnej cementowni, która kiedyś była jednym z największych zakładów przemysłowych na terenie Ziemi Cieszyńskiej, decydując o przemysłowym obliczu Goleszowa. O randze tego zakładu może świadczyć fakt, że na początku 1970 roku produkował on prawie 300 tys. ton cementu. Szczególnie znany w świecie był cement wodoodporny, z którego budowano wiele zapór na rzekach (np. w Wapienicy, Porąbce, a nawet zaporę w Assuanie na Nilu).

Podążamy dalej ulicą Robotniczą i po około 200 metrach mijamy po lewej stronie  hale produkcyjno – magazynowe firmy TEKNOMET. Stąd już blisko do widocznego przed nami budynku Gminnego Ośrodka Kultury, gdzie kończy się szlak ,,Jasieniowa”.

 

Foto: P. Kłoda, T. Jaszowski, H. Mróz


 
« powrót

TURISTICKÉ TRASY
Lorem
STEZKA „JASIENIOWA”

STEZKA  „JASIENIOWA”

 

Označení: červená značka

Délka trasy: 7 km

Stoupání: asi 250 metrů

Čas procházky: 2,5 -3 hodiny

 

 

Název trasy se odvozuje od hory Jasieniowa (521 m), ležící na jih od Goleszowa. Název hory je spojen s četně se zde vyskytujícími jasany, v místním nářečí „jasieni".

Stezka vede cestami a cestičkami probíhajícími přes jižní část Goleszowa na úbočích Jasieniowy a její svahy. Jde o nenáročnou trať, pouze na úseku cca 400 m má několik obtížných stoupání, která vyžadují dobrou obuv a solidní turistickou přípravu. Na mnoha místech této procházkové trasy můžeme obdivovat krásná panoramata Slezských Beskyd, Těšínského předhůří, Ostravsko-Osvětimské kotliny a samozřejmě samotného Goleszowa.

 

 

PRŮBĚH A PODROBNÝ POPIS STEZKY „JASIENIOWA”

 

Procházku začínáme u budovy Obecního kulturního střediska. Tato budova byla postavena v roce 1957 cementárnou, jako Středisko zásobávaní dělníků (OZR).

Obecní kulturní středisko (GOK) v Goleszowě existuje již více než 30 let. Každoročně pořádá mimo jiné prezentaci kulturního dědictví obce s názvem "TON" GOK pořádá různé aktivity. Dominantní je tanec a jeho různé formy. Podpora domácího folklóru probíhá především prostřednictvím Dětsko-mládežníckého souboru písní a tanců ,,Goleszów", jehož zakladatelkou a ředitelkou je od samého začátku paní Lidia Lankocz (ředitelka GOK-u). Soubor vystupuje v Polsku a zahraničí, např. ve Finsku, Francii, Německu a Makedonii. Existuje také několik souborů zaměřených na moderní tanec. V rámci péče o tradice se mimo jiné pořádají soutěže ,,O Złotóm Przeposke". Provozuje se i půjčovna dětských karnevalových kostýmů. Fungují také divadelní, modelářské a umělecké kroužky, atd. Pořádají se rekreační a sportovní akce určené především pro obyvatelé obce.

V budově GOK se nachází redakce místního časopisu ,,Panorama Goleszowska", jenž se ukazuje od roku 1991. Je tu i sídlo Združení milovníků Goleszowska a Obecního turistického spolku PTTK č. 19 "Ślimoki" v Goleszově. V podzemí je situována Osvětimská izba, připomínající existenci v cementárně "Goleszów" během 2. světové války podtáboru KL Auschwitz-Birkenau. V prvním patře budovy je obecní knihovna, v přízemí restaurace „Corient”.

 Od budovy GOK se vydáme jižním směrem. Ulicí Cieszyńska vejdeme v ul. Grabową, a po asi 50 m (když Grabowa zatáčí doprava) stoupáme rovně ulicí Jasna směrem k vodní nádrži,,TON", kam dorazíme asi po 400 metrech.

 

Vodní nádrž „Ton”

 

Návštěvníky Goleszowa toto místo, jež se nečekaně vynořuje před očíma, vždy okouzlí. Dole se leskne hladina nepříliš velkého (rozloha cca 2 ha) jezera, hlubokého většinou několik metrů. Jezírko vyplňuje dno bývalého kamienolomu marglu, těženého kdysi pro cementárnu ,,Goleszów". Název ,,Ton" pochází od německého "Ton-erde" - hlína, kterou využívali pro zachování správného obsahu vápna při výrobě cementu jako tzv. margl. Dříve se tak říkalo kamenolomu, potom hovorový název prošel na vytvořeno stékající do již neprovozovaného kamenolomu vodou jezírko, jež vzniklo na počátku 60-tých let. Nyní je jezero ve správě Rybařského spolku ,,Ton". Vodní nádrž ,,Ton" již mnohá léta okouzluje neopakovatelnou krásou okolní přírody a je oázou klidu. Je to zároveň ráj pro amatéry rybolovu – svérazný přístav pro toužící po tichu a pokoji. Pro zatraktivnění turistům pobytu u jezera, Rybařský spolek rozšířil stezku kolem nádrže, níž se nyní lze vcelku bezpečně procházet.

Podiváme-li se na jezírko od ulice ,,Nad Tonem", jež je prodloužením ul. Jasna, pak nás dojme asi 30 m dlouhý tunel. Tudy od začátku 60 – tých let 20. stol. Jezdila úzkolejná dráha, převážející margl do cementárny.

Projdeme asi 250 m. ulicí "Nad Tonem" a u vstupu do lesa odkloníme doleva stezkou, kterou vystoupíme několik desítek metrů na vyhlídkovou plošinu nad jezerem.

 

Pohled z vyhlídkové plošiny nad Tonem (0,7 km od budovy GOK)

 

Na severu můžeme vidět návrší Chełm, na pravo od něj charakteristický komín teplárny v Skoczově, hlouběji, skoro na obzoru, komín teplárny v Pszczyně, a blíže pahorky východní části Těšínského předhůří v okolí Rudzici (viditelné, když okolní stromy jsou holé). Na nejbližším plánu se dole leskne hladina ,,Tonu", za ní je vidět budovy Goleszowa s charakteristickou věží katolického kostela, trochu dál pak domy v Goleszově - Równi. Směrem na východ panorámu uzavírají návrší Bucze (418 m) a Górka (474 m), přecházející (podiváme-li se více do prava) v pásmo Błatni s patrnými vrcholy Zebrzydka (578 m), Łazek (713 m), Czupel (736 m), Cisowy Wielki (874 m) a Błatnia (917 m). O málo před nimi, dívaje se více na východ, se roztahují pásma Równica (885 m) a Lipowski Groń (743 m).

Odejdeme několik desítek metrů doprava od vyhlídkové plošiny a před očima máme komplex dvou lyžařských můstků, jež patří k jedným z nestarších igelitových můstků v Polsku. Největší měl kritický bod  K – 45. Bohužel, zbyly po něm jenom stopy (odrazová hrana a dojezd). V současnosti zůstaly dva. Malý můstek má kritický bod  K - 17, střední  K - 30. Dnes se na těchto můstcích konají závody z cyklu: ,,Beskydské naděje" a ,,Memoriál Leopolda Tajnera". Popularita lyžařských sportů (hlavně skoků) v Goleszově souvisela zejména s úspěchy rodiny Tajnerových, a zvlášt s Leopoldem Tajnerem (otcem Apoloniusze Tajnera, současného předsedu Polského lyžařského svazu) - dvojnásobným olympionikem (v 1948 v Sv. Mořici a v 1952 v Oslo - Holmenkolen) a Władysławem Tajnerem, trojnásobným mistrem Polska juniorů a šestinásobným seniorů ve skocích na lyžích a také dvojnásobným účastníkem OH (1956 Cortina d' Ampezzo a 1960 Squaw Valley), který do r. 2011 rozhodoval lyžařské závody v Goleszově.

Kdysi kromě igelitových můstků tu existovala i běžecká igelitová trať. Její  fragmentem, viditelnou stezkou, míříme z vyhlídkové plošiny nad „Tonem“ směrem na jih. Jdeme, místy dosti prudce vzhůru, modřínovo-smrkovým lesem. Cestou mineme malý skalní výchoz, dlouhý asi 30 m, který je horní částí skalního sesuvu, jenž modeluje úbočí Jasieniowy a klesá směrem k ,,Tonu". Výchoz je nyní silně zarostlý, takže není příliš viditelný z procházkové trasy.

Po asi 500 metrech dorazíme k široké stezce, která je bývalou kolejí úzkokolejné dráhy vedoucí kdysi k dalším kamenolomům.  Po pravé straně, pár desítek metrů od nás, se táhne stěna bývalého horního kamenolomu na Jasieniově.

Při pohledu ze stezky směrem na sever (dolů), vidíme mezi stromy, nejblíže k nám, louky a zemědělské půdy v osadě s názvem Goleszow – Goruszka. Dále – charakteristické kostely: vlevo - katolicky, na pravé straně, trochu hlouběji – evangelický. Panorámu v tomto směru uzavírá návrší Chełm a na pravo od něj patrné budovy Skoczowa. Podiváme-li se na severovýchod vidíme, nejblíž, budovy Goleszowa - Kamieniec, za nimi vesnici Kozakowice, čtvrt Ustroně – Nierodzim a daleko na obzoru vesnici Rudzica. Na východě můžete spatřit horu Równica a ležící na jejím úpatí Ustroń.

Horu Jasieniowou prořezává několik kamenolomů, nyní většinou zarostlých. Těžené vápence a margly se využívalo k pálení vápna, a pak k výrobě cementu v cementárně "Goleszów". Pro usnadnění dopravy bylo položeno víc než deset linek úzkokolejné dráhy, která do začátku 60 – tých let 20. stol. vozila  kámen  do cementárny z kamenolomů vzdálených občas až 3 - 4 km. Dnes o její trase svědčí určitá vyrovnání terénu v okruhu úbočí Jasieniowy, kterými často vedou polní cesty nebo stezky.

Takovou širokou, rozkošnou a skoro plochou stezkou jdeme teď na východ. Vede smíšeným lesem s převládajícím smrkem, modřínem, jasanem a lískou. Sem tam potkáme ovšem i javory, jeřabiny, buky, dokonce také duby.   Po asi 500 metrech (1,7 km od GOK) dojdeme k ležícímu po pravé straně vchodu do davného horního porubu kamenolomu, zvaného ,,úvozem Ajšnyt", který je patrný  i z několika km, jako výrazná štěrbina v hřebenu Jasieniowy. Jde o kamenolom těšínských vápenců nyní hodně zarostlý, vysoký asi  25 – 30 m. Dovnitř lze sice vejít, dávejme si ovšem pozor na odpadávající skalní bloky, jichž početné množství vyplňuje dno. Pro milovníky geologie je to skvělé místo ke hledání zkamenělin buď vápenců s hieroglyfy.

Turistická stezka Jasieniowy vede ale jinam. Od vchodu do kamenolomu stále kráčíme po starých kolejích na východ. Lesní cestička vede nyní lehce dolů a obchází klesající hřeben Jasieniowy. Po 200 metrech stezka mění směr na jihozápadní, a po dalších 300 m na západní. Odtud ještě 300 metrů a jsme u bývalého kamenolomu, který se občas vyplňuje vodou a tvoří tak jezírko zvané ,,Pod měsícem" nebo ,Měšíc". Jde o příklad krasového jezírka, jehož dno tvoří vápencové skály. V důsledku zanášení štěrbin ve vápencových skalách, stékající voda  z okolních svahů  tvoří jezírka, ve kterých se nacházejí čtyři druhy čolků. V důsledku procesu vyplavení nánosu ze skalních štěrbin voda zaniká a jezírka vysýchají. Flóra vystupující v okolí jezírek je velmi bohatá. Bylo zde nalezeno kolem 20 druhů chráněných rostlin. Můžeme zde najít chráněné druhy kapradin- hořce křížatého, vratičku měsíční a hořečka brvitého.

Poblíž tohoto periodického jezírka se od západní strany vznáší stěna velkého kamenolomu, kde zpozorujeme skalní soustavu (střídavé vrstvy vápenců a břidlic, typické pro karpatský flyš z okolí Goleszowa), která jemně klesá jižním směrem. Již několik let jsou úseky sesunutých  svahů  se sousedícím lesem chráněným územím, které se nazývá „Jasieniowa“. Břidlicové skály často obsahují dendrity, čili skalné praskliny vyplněné kalcitem, které jsou občas chybně pokládány za otisky rostlin, vypadají totiž jak větvičky.

Opouštíme jezírko a jdeme ke kamenolomu jedinou viditelnou stezkou. Stoupáme severním směrem k  tzv. Wyrgóře. Úzká pěšina vede pod vysokou až 30 m stěnou kamenolomu. Aktivně probíhají tady procesy odpadávání skal, čehož následky jsou ležící podél stezky mohutné kamenné bloky. Tento úsek chce nejen opatrnost, ale i dobrou turistickou přípravu a dobrou kondici, poněvadž během asi 450 metrů dosahujeme téměř 100 m výškového rozdílu. Je tu několik sice krátkých, ale o to prudších stoupání. Po asi 300 metrech cesty vzhůru vyjdeme z lesa. Směrem na jih je odsud krásná vyhlídka na Malou Čantoryji. Čeká nás poslední, dlouhé asi 30 m, dosti nebezpečné šplhání na vyhlídkovou terasu na Wyrgóře, ležící na vrcholu největšího kamenolomu na Jasieniově.  Štrapace cesty bude odměněna fantastickou panorámou, která se odsud rozprostírá.

 

Popis panorámy z vyhlídkové terasy na Wyrgóře (2,9 km od budovy GOK)

 

Směrem na severozápad, západně (nalevo) od Chełma, uvidíme zástavby města Jastrzębie Zdrój. Na severní straně panorámu uzavírá Chełm, za nimž za dobré viditelnosti spozorujeme elektrárny a vysokou pec v Łaziskách Górnych. Tato část není příliš vidět, protože je poměrně hustě zarostlá. Dobře viditelné jsou ovšem jižní svahy Chełma s drůbežárnou ,, Ławki“ a železniční nádraží PKP ,,Goleszów", východně od kterého, trochu dál, se nachází Wilamowicka Górka, návrší Kaplicówka a město Skoczów. Daleko, skoro na obzoru, se leskne Goczałkowické přehradní jezero. Blíže k nám vidíme budovy Goleszowského průmyslového parku (bývalé továrny CELMA), nad ní pak, na samotném obzoru, za jasného dne můžeme spatřit elektrárnu Jaworzno (je vzdálená asi 70 km od v přímce od Goleszowa ), a trochu víc vpravo uhelní důl Brzeszcze.

Směrem na severovýchod se rozprostírají pahorky Těšínského předhoří kolem obcí Rudzica, Grodziec a Pogórze. Před nimi, blíže k nám, zemědělské plochy s hustou zástavbou v okolí Ustroně – Nierodzimi (je vidět i vysokou budovu firmy MOKATE) a Kozakowic. Více vpravo, směrem na východ, jsou patrná návrší Bucze a Górka, a ještě východněji pásmo Błatni a Zebrzydky.

 Na východu je nejzřetelnější pásmo Równici a Lipowského Groně, za nimiž se vynořuje skupina Klimczoku. U úpatí Równici spatříme charakteristické pyramidy Ustroně - Zawodzia, věž evangelického kostela v Ustroni a sídliště věžáků „Manhatan“. Blíže k nám stojí budovy Goleszowa Równi nebo (ještě blíž) paneláky v Cisownici, jež byly postaveny pro zaměstnance cementárny. Na pravo od Równici pozorujeme Orłowou (813 m), za ní pásma Skrzyczného a Baraní Hory. Skrzyczne (1257 m) snadno rozeznáme díky charakteristickému vysokému TV vysílači na vrcholu. Barania Góra (Baraní Hora, 1220 m) je nejvíc do prava a nejhlouběji vysunutý vrchol tohoto pásma. Mezi Skrzycznem a Baraní Horou můžeme ještě rozeznat postupně: Malé Skrzyczne (1201 m), Malinowskou Skálu (1152 m), Zielony Kopiec (1154 m) a Magurkę Wiślańskou (1140 m). Před Baraní Horou se vznáší Trzy Kopce Wiślańskie ( 810 m) a rozprostírá údolí Visly.

 Jihovýchodní panorámu uzavírají Malá Čantoryje (866 m) a za ní vyčnívající část Velké Čantoryje (995 m), pak ležící u jejich úpatí návrší vyšší části Těšínského předhoří – postupně od leva: Jelenica (511 m), Cis (523 m), nejblíž k nám Machowa (462 m), Malcowa (528 m.), Grodzisko (551 m) a Zadni Gaj (518 m). O kousek dál, na louce pod Malou Čantoryji vidíme budovy osady Budzin, blíže pak Cisownici. Od jižní strany panorámu končí doprovázející nás při stoupání na vyhlídkovou terasu nejvyšší v obci Goleszów hora Ostrý (709 m) a působící impozantním dojmem stěna kamenolomu, na jehož vrcholu právě jsme.

 

Pokochali jsme se hezkými pohledy, trasa pokrčuje dál. Jdeme několik desítek metrů stezkou  na štít Wyrgóra (519m), druhý nejvyšší bod masívu Jasieniowy a nejvyšší bod naši trasy. Vrchol porůstají modříny a smrky. Dále jdeme dolů lesní stezkou a polní cestou asi 700 m k cestě vedoucí k blízkým budovám. Odkloníme doprava a po asi 200 metrech dorazíme do rozcestí směrem k mysliveckému domu - tzv. „Hubertówce“, kde potkáme černou značku běžící z Goleszowa na Velkou Čantoryji.

 Po této značce pokračujeme kolem ležící z pravé strany  „Hubertówky“, což je objekt patřící loveckému svazu „Hubertus“. Otevřen byl roku 1998 v 50-té výročí založení tohoto kruhu (do 90-tých let 20 stol. se jmenoval Lovecký kruh „Goleszów“) Současně sdružuje kolem 20 myslivců a hospodaří na ploše 3500 ha, čímž zahrnuje prakticky celou obec. Na amatéry střeleckých sportů čeká vychovující všem normám střelnice pro myslivecký šestiboj. Vlastníky střelnice jsou myslivci z „Hubertusu“. Několikrát do roka se zde konají sportovní závody.

 

 Mineme „Hubertówku“ a lesní cestou po černé značce jdeme asi  500 metrů, potom v místě nejprudšího sestupu odbočíme na cestu běžící kolmo doprava cestu. Kdysi vedla tudy jedna u kolejí úzkokolejné dráhy, která vedla ke kamenolomu „Buczyna”. Pohodlnou lesní stezkou nyní projdeme asi 300 m, v zápětí doleva poměrně strmou pěšinou, kterou dojdeme k pomníku "Pod Grabówką".

Autorem návrhu pomníku, jenž byl odhalen v roce 1969, je narozený v Goleszově jeden z nejznámějších sochařů na Těšínsku prof. Jan Herma. Pomník je situován v blízkosti místa, kde nacisté rozstříleli vězňě osvětimského tábora a účastníky odboje. Je to něco jako část hřbitova s fragmentaricky rozmístěnými ,, hroby“, jež zapadají do jego plochy. Na čelní stěně je nápis: ,,TĚM, JEŽ ZAHYNULI V BOJI S HITLERISMEM V LETECH 1939 - 1945 + ČEST JEJICH PAMĚTI". Název ,,Pod Grabówką" navazuje na vyskytující se v lese poměrně četné habry.

 

Od pomníku jdeme asi 50 metrů betonovou cestou k okresní silnici Dzięgielów - Goleszów. Odbočíme doprava a po krajnici se vydáme smrkovým lesem dalších. 350-400 m. Po opuštění lesa odbočíme doleva v ulici Różana, kterou sejdeme směrem dolů. Je odsud hezký pohled na sever - spatříme Cieszyn, Zamarski, Ogrodzonou, Chełm a ležící u jeho úpatí velký, nefungující ale nyní rekultivovaný  kamenolom, zvaný populárně ,,Margl", kde se do konce 70- tých let 20 stol. tězily XX dolní těšínské břidlice, tj. goleszowské margly. Po necelých 100 metrech od ulice Różana odbočuje doleva ulice Nowalijek, kterou lze dojít k agrofarmě ,,Pod Grabówką", manželů Ruty a Janusze Gajdziců.

 

Naše červená značka míří ovšem dál dolů ulicí Różanou, pak po 500 m, níže křižovatky s ul. Szerokou lehce odbočuje vpravo a vede na kládku, níž dojdeme k ulici  Fabryczna. Opětovně odbočíme doprava a stoupáme ul. Fabrycznou dosti prudce nahoru, vedle zbytků po budovách bývalé cementárny ,,Goleszów". Cestou mineme davný zadní vjezd do cementárny, za kterým vidíme stavby současné truhlárny, pak po 400 metrech jsme v ulici Robotnicza, kterou zatočíme doleva a půjdeme mírně dolů.

 

V ulici Robotnicza v zahradě jednoho z domů můžeme spatřit 4 obrovské betonové bloky – památka po sloupech lanovky, která ještě v 70 – tých letech 20. stol. Dodávala vápenec ze 4 km vzdaleného kamenolomu v Leszně do cementárny v Goleszové. Po levé straně máme teď zchátralé objekty cementárny, kdysi jednoho z největších průmyslových podniků na Těšínsku, který rozhodoval o rázu obce.  O významu závodu svědčí skutečnost, že začátkem roku 1970 produkoval téměř 300 tis. tůn cementu. Světoznámý byl zvláště vodovzdorný cement, z něhož se stavěly četné říční přehrady (např. v Wapienici, Porąbce, a dokonce i Assuánská přehrada na Nilu).

 

Ulicí Robotniczou půjdeme dál a po asi 200 metrech mineme z levé strany výrobní haly a sklady firmy TEKNOMET. Odsud máme už jen kousek do budovy Obecního kulturního střediska, kde trasa ,,Jasieniowa" končí.

 

Foto: P. Kłoda, T. Jaszowski, H. Mróz


 
« návrat